Czy istnieje „protokół” na człowieka?
Wiele osób kojarzy terapię poznawczo-behawioralną z tzw. „protokołami” czyli planami pracy, które mają potwierdzoną skuteczność w badaniach i zawierają wytyczne dotyczące leczenia konkretnych zaburzeń. W efekcie powstaje mylne przekonanie, że CBT jest sztywne, mechaniczne i nie uwzględnia indywidualności ani złożoności doświadczeń człowieka.
Podstawą pracy w psychoterapii poznawczo-behawioralnej jest indywidualna konceptualizacja czyli Twoja unikalna mapa doświadczeń, przekonań, emocji, zachowań i reakcji. To ona pozwala zrozumieć, dlaczego właśnie teraz zgłaszasz się na terapię z takimi, a nie innymi problemami i co je podtrzymuje. To konceptualizacja pomaga zdecydować, czy i kiedy użycie danej techniki lub protokołu ma sens i będzie naprawdę pomocne. Protokoły są jedynie drogowskazami. Nie zastępują uważnej, elastycznej pracy z żywym człowiekiem.
Współczesna psychoterapia poznawczo-behawioralna podkreśla rolę procesów transdiagnostycznych czyli mechanizmów psychologicznych, które podtrzymują nasze problemy niezależnie od diagnozy. W CBT pracujemy nie z diagnozą, etykietą czy protokołem, ale z osobą i jej indywidualną historią.
W ramach tzw. terapii III fali rozwija się wiele podejść, takich jak DBT (terapia dialektyczno-behawioralna), ACT (terapia akceptacji i zaangażowania), FAP (psychoterapia oparta na analizie funkcjonalnej), terapia metapoznawcza czy terapia schematów, które odpowiadają na nowe wyzwania i potrzeby osób zgłaszających się na psychoterapię.
Czy relacja terapeutyczna w CBT to tylko „zbędny dodatek”?
Często pojawia się przekonanie, że w CBT relacja terapeutyczna jest nieistotna lub ma znaczenie drugorzędne. To kolejny mit. Problemy w relacji terapeutycznej są omawiane, uwzględniane i włączane do pracy. Sama relacja, choć niezbędna, nie wystarczy, by rozwiązać wszystkie Twoje trudności. Jednak tworzy fundament, bez którego praca nad zmianą staje się niemożliwa. Opiera się na akceptacji, wzajemnym szacunku, autentyczności i zrozumieniu.
Empiryzm oparty na współpracy to jedna z zasad relacji terapeutycznej w psychoterapii poznawczo-behawioralnej. Wspólnie odkrywamy powiązania między sposobami w jaki interpretujesz różne wydarzenia, emocjami, które się w Tobie pojawiają, a tym, co robisz. Psychoterapeuta nie jest kimś, kto „wie lepiej” niż Ty. Wnosi wiedzę o mechanizmach psychologicznych, natomiast to Ty najlepiej znasz siebie, wnosisz swoje unikalne doświadczenia, spostrzeżenia, odczucia i nadajesz aktywny kierunek naszej wspólnej pracy.
Dlaczego terapeuta CBT pyta mnie o przeszłość?
Psychoterapia poznawczo-behawioralna w dużej mierze skupia się na problemach „tu i teraz” oraz mechanizmach podtrzymujących obecne trudności. Jeden z mitów mówi, że psychoterapeuci w ogóle nie zajmują się przeszłością. Często jest to powiązane z błędnym przekonaniem, że CBT jest płytka, nastawiona wyłącznie na objawy, nie uwzględnia przyczyn trudności oraz przeszłych doświadczeń.
W rzeczywistości, aby zrozumieć, co podtrzymuje Twoje obecne problemy, często potrzebujemy zobaczyć jak to się stało, że reagujesz na określone sytuacje w taki, a nie inny sposób. Czego nauczyłeś/aś się o sobie, innych i o świecie, jakie znaczenia nadajesz swoim doświadczeniom i jakie zasady funkcjonowania w świecie przyswoiłeś/aś w toku swojego życia i rozwoju. Jak te doświadczenia wpływają na Twoje obecne myśli, emocje i zachowania, w jaki sposób powstawały Twoje schematy, założenia, przekonania, jak nauczyłeś/aś się różnych sposobów reagowania, przeżywania i doświadczania.
U niektórych osób sięgamy do przeszłości częściej, u innych mniej, w zależności od potrzeb. Wracamy, więc do serca psychoterapii poznawczo-behawioralnej czyli do Twojej indywidualnej mapy (tj. konceptualizacji), która podpowiada nam, na ile zajmowanie się przeszłymi wątkami będzie kluczowe dla osiągnięcia celów, z którymi przychodzisz.
Czy CBT to zawsze terapia krótkoterminowa?
W wielu miejscach można przeczytać, że CBT jest terapią krótkoterminową, co nie zawsze jest prawdą. W przypadku niektórych zaburzeń i trudności terapia może obejmować kilkanaście sesji i rzeczywiście przynieść efekty, zakładając zaangażowanie w pracę pomiędzy sesjami. Jednak coraz częściej zgłaszamy się na psychoterapię z wieloma współwystępującymi trudnościami, które wymagają znacznie więcej czasu.
Czas trwania terapii zależy od ustalonych celów, nasilenia, czasu trwania i złożoności trudności z jakimi się zgłaszasz oraz od Twojego zaangażowania. CBT jest terapią ograniczoną w czasie czyli tak krótką, jak to możliwe. Czasem oznacza to kilkanaście sesji, a czasem nawet kilka lat.
Źródła:
Hayes, S. C., Hofmann, S. G. (2020). Terapia poznawczo‑behawioralna oparta na procesach: Wiedza i kluczowe kompetencje. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Padesky, C. A., Kuyken, W., Dudley, R. (2024). Konceptualizacja w terapii poznawczo‑behawioralnej. Jak opracowanie przypadku oparte na współpracy pomaga w prowadzeniu skutecznej terapii. Wydawnictwo Edra Urban & Partner.
Popiel, A., Pragłowska, E. (2022). Psychoterapia poznawczo‑behawioralna. Teoria i praktyka (wyd. II rozszerzone). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kopiuj link
