Październik – Miesiąc Walki z Rakiem Piersi: jak dbać o zdrowie fizyczne i psychiczne?

Październik – Miesiąc Walki z Rakiem Piersi – dlaczego warto o nim pamiętać?

Październik jest Miesiącem Walki z Rakiem Piersi, kiedy w całej Polsce przypomina się o profilaktyce, edukacji i wsparciu dla osób chorych. Symbolem akcji jest różowa wstążka. Nie jest to jednak tylko kampania wizerunkowa. Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce, a według komunikatów Narodowego Funduszu Zdrowia diagnozuje się go co roku u około 20 tysięcy Polek.

Wczesny etap choroby często nie daje żadnych objawów, dlatego tak ważne są regularne badania. Wczesne wykrycie zmian znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Miesiąc świadomości jest więc dobrym momentem, by zadać sobie pytanie, kiedy ostatnio zadbałam o swoje zdrowie i co sprawia, że to odkładam.

Profilaktyka raka piersi – jakie badania są dostępne i kto może z nich skorzystać?

W Polsce działa program profilaktyki raka piersi finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Najważniejsze informacje o nim to:

• Mammografia: Badanie rentgenowskie piersi, które pozwala wykryć zmiany na bardzo wczesnym etapie, często zanim staną się wyczuwalne. Podczas badania wykonuje się po dwa zdjęcia każdej piersi, a ucisk trwa zaledwie kilka sekund.
• Dla kogo: Dla kobiet w wieku 45–74 lata, które nie miały mammografii w ciągu ostatnich dwóch lat. Badanie jest bezpłatne i można je wykonywać raz na dwa lata.
• Bez skierowania: Nie potrzeba skierowania ani specjalnego przygotowania.
• Mammobusy: Mobilne pracownie docierają do mniejszych miejscowości, dzięki czemu badanie można wykonać blisko domu. Terminarz postojów publikuje oddział wojewódzki NFZ.
• Rejestracja: Informacje i zapisy dostępne są przez e-rejestrację oraz pod bezpłatnym, całodobowym numerem Telefonicznej Informacji Pacjenta 800 190 590.

Jeśli wynik badania wymaga wyjaśnienia, dalsza diagnostyka może obejmować poradę lekarską, mammografię uzupełniającą, USG piersi lub biopsję. Warto pamiętać, że wezwanie na dodatkowe badania nie oznacza jeszcze choroby. Każdą niepokojącą zmianę w piersiach, niezależnie od wieku i terminu ostatniego badania, należy jak najszybciej skonsultować z lekarzem.

Dlaczego kobiety odkładają badania – jakie emocje stoją za unikaniem profilaktyki?

Brak badania rzadko wynika z lekceważenia. Znacznie częściej za unikaniem stoją emocje, które trudno nazwać i z którymi trudno zostać samemu. Do najczęstszych należą:

• Lęk przed wynikiem: Przekonanie, że „lepiej nie wiedzieć”, bo niewiedza daje złudne poczucie bezpieczeństwa.
• Wstyd i skrępowanie: Trudność w mówieniu o ciele i badaniach intymnych, szczególnie jeśli w domu rodzinnym był to temat tabu.
• Doświadczenia z rodziny: Choroba lub strata bliskiej osoby, która sprawia, że samo wspomnienie o badaniu wywołuje silny niepokój.
• Stawianie innych na pierwszym miejscu: Opieka nad dziećmi, rodzicami lub praca zawodowa, przy których własne zdrowie schodzi na dalszy plan.
• Poczucie, że „mnie to nie dotyczy”: Mechanizm obronny, który chroni przed lękiem, ale opóźnia decyzję o badaniu.

Takie reakcje są ludzkie i nie świadczą o braku odpowiedzialności. Warto jednak zauważyć, że lęk najczęściej rośnie, gdy zostajemy z nim sami. Rozmowa z bliską osobą, a czasem ze specjalistą, pozwala oswoić strach na tyle, by zrobić następny krok.

Diagnoza raka piersi – jak wpływa na psychikę i codzienne życie?

Rozpoznanie choroby nowotworowej bywa jednym z najtrudniejszych doświadczeń w życiu. Przeglądy badań wskazują, że diagnoza i leczenie raka piersi mogą powodować lęk i obniżony nastrój oraz pogarszać jakość życia. Reakcje na chorobę są bardzo różne, a do najczęstszych należą:

• Szok i niedowierzanie: Poczucie nierealności, trudność w przyjęciu informacji, brak możliwości skupienia się na wskazówkach lekarza.
• Lęk o przyszłość: Obawa przed bólem, utratą niezależności, wpływem choroby na dzieci i bliskich, a także przed nawrotem.
• Złość i poczucie niesprawiedliwości: Pytania „dlaczego ja?”, które są naturalną częścią adaptacji.
• Zmiana obrazu własnego ciała: Przeżywanie operacji, utraty włosów czy zmian w wyglądzie, które mogą wpływać na poczucie atrakcyjności, kobiecości i intymność w związku.
• Smutek i obniżony nastrój: Utrata energii, zainteresowań i nadziei, wymagająca uwagi, jeśli utrzymuje się dłużej.
• Poczucie winy: Dręczące myśli, czy nie można było zrobić czegoś inaczej, mimo że rak piersi nie jest niczyją winą.

Z badań nad sytuacją kobiet po mastektomii wynika, że wiele z nich ocenia wsparcie psychiczne otrzymane w szpitalu jako niewystarczające. Pokazuje to, że potrzeby emocjonalne pacjentek bywają niedostrzegane, choć są równie realne jak potrzeby medyczne. Lęk nie znika też z końcem leczenia. Lęk przed nawrotem jest naturalną reakcją na doświadczenie choroby nowotworowej, a wiele kobiet potrzebuje wsparcia także długo po zakończeniu terapii.

Jak wspierać bliską osobę, która choruje na raka piersi?

Choroba dotyka całej rodziny, a bliscy często nie wiedzą, jak się zachować. Obawa przed powiedzeniem czegoś niewłaściwego bywa tak duża, że rozmowy po prostu się urywają. Pomocne mogą być następujące zasady:

• Słuchanie bez pocieszania na siłę: Czasem wystarczy być obok i pozwolić na łzy, złość czy milczenie, bez zdań typu „będzie dobrze” czy „nie myśl o tym”.
• Pytanie o potrzeby: Zamiast zgadywać, warto zapytać, czego dana osoba dziś potrzebuje: rozmowy, pomocy w zakupach czy po prostu spokoju.
• Pomoc praktyczna: Podwiezienie na wizytę, zajęcie się dziećmi czy ugotowanie obiadu bywa równie cenne jak słowa wsparcia.
• Traktowanie jak całej osoby: Chora nadal jest sobą, a nie tylko pacjentką. Rozmowy nie muszą dotyczyć wyłącznie choroby.
• Dbanie o siebie: Bliscy także przeżywają lęk i zmęczenie. Troska o własne granice pozwala wspierać dłużej i spokojniej.

Dużą wartość mają również organizacje samopomocowe i grupy wsparcia, takie jak stowarzyszenia „Amazonki”, w których kobiety po leczeniu raka piersi dzielą się doświadczeniem. Rozmowa z kimś, kto przeszedł podobną drogę, często daje poczucie, że nie jest się samemu.

Kiedy warto skorzystać z pomocy psychologa lub psychoterapeuty?

Wsparcie psychologiczne nie jest zarezerwowane dla sytuacji skrajnych i nie zastępuje leczenia onkologicznego. Jest jego uzupełnieniem, które pomaga lepiej radzić sobie z emocjami na każdym etapie. Warto rozważyć konsultację, gdy:

• od dłuższego czasu odczuwają Państwo silny lęk, przygnębienie lub poczucie bezsensu,
• lęk przed badaniem lub wynikiem uniemożliwia zadbanie o profilaktykę,
• trudno jest rozmawiać z bliskimi o chorobie lub o własnych obawach,
• po zakończeniu leczenia pojawia się lęk przed nawrotem, który utrudnia codzienne życie,
• zmiany w wyglądzie i ciele wpływają na poczucie własnej wartości i relację z partnerem,
• chorują Państwa bliscy, a opieka nad nimi staje się ponad siły.

W gabinecie psychoterapeutycznym można w bezpiecznej, poufnej atmosferze nazwać emocje, uporządkować myśli i krok po kroku odzyskiwać poczucie wpływu na własne życie. Nie trzeba mieć gotowej diagnozy ani czekać, aż będzie „naprawdę źle”. Sięgnięcie po wsparcie jest wyrazem troski o siebie, a nie słabości.

Źródła:

Narodowy Fundusz Zdrowia zaprasza mieszkanki powiatu dąbrowskiego na mammografię (samorzad.gov.pl, 2026).

Bezpłatna mammografia dla kobiet w wieku 45–74 lat, NFZ Lubelski Oddział Wojewódzki (samorzad.gov.pl, 2026).

MZ: Najczęstszym nowotworem złośliwym kobiet jest rak piersi (prawo.pl).

Zastosowanie interwencji psychologicznych u kobiet z rozpoznanym i leczonym łagodnym nowotworem piersi, Cochrane Polska (cochrane.org/pl/CD008729).

E. Gacek, M. Siwek, Psychospołeczne funkcjonowanie kobiet po mastektomii. Część II. Ocena wsparcia psychicznego uzyskanego w okresie pooperacyjnym przez kobiety po mastektomii, Psychoonkologia 2018, 22(3): 96–101.

M. Krajewska, I. Czekalska, Rola psychoonkologii w leczeniu chorób nowotworowych piersi (2011).